Od prototypu do ikony: Burton custom kończy 30 lat

Czasami największe sukcesy pochodzą z najbardziej nieoczekiwanych miejsc, i tak jest w przypadku Burton Custom. To, co zaczęło się jako prototyp w ostatniej chwili, wciśnięty na spotkanie sprzedaży Burtonu na początku lat 90., ostatecznie stało się ikoną snowboardingu, a właśnie skończyło 30 lat. Ale Burton Custom to o wiele więcej niż tylko snowboard; to symbol zaangażowania w postęp w dziedzinie materiałów, technik konstrukcyjnych, sztuki i sportu. Nadszedł czas, aby uczcić najchętniej kupowany snowboard wszech czasów i koronę kolekcji desek Burton. Dołącz do nas na trzydziestoletnią wędrówkę po wspomnieniach, aby dowiedzieć się, jak powstał Custom i jak rozwinął się w ikonę, jaką jest dzisiaj.

Narodziny legendy: opracowanie i uruchomienie w latach 1994–1996

Oficjalnie zaprezentowany na spotkaniu sprzedaży Burton w styczniu 1995 roku i po raz pierwszy wprowadzony na rynek zimą następnego roku (sezon 1995/96), Burton Custom powstał w wyniku ogromnego zapotrzebowania na freestyle twin i był możliwy dzięki innowacjom firmy Burton w dziedzinie materiałów i metod konstrukcji snowboardów.
Były inżynier i kierownik ds. produktów w Burton, Paul Fidrych, był w tym czasie jedną z kluczowych osób, znajdując się na przecięciu projektowania snowboardów, rozwoju materiałów i prac badawczo-rozwojowych. Miał bliski, wewnętrzny wgląd w to, co było potrzebne. Paul opowiadał: „Naszym celem było stworzenie najbardziej wszechstronnego snowboardu, który byłby lekki, aby można było nim kręcić, wystarczająco lekki, aby można było na nim jeździć w puchu, a jednocześnie można by nim było carvingować i trzymać krawędź w każdych warunkach”. Problem nie tkwił jednak w wizji, ale w sposobie jej realizacji.

Podsumowując, oferta Burtona z połowy lat 90. w segmencie freestyle'u nie zawierała modelu premium, skupiającego się na osiągach, a największą wadą były materiały. Budowa Customa wymagała, że tak powiem, rewolucji. W końcu rodzina Burtona, grupa zjednoczonych konstruktorów desek, wprowadziła trzy główne innowacje, aby osiągnąć ten cel: włókno szklane, drewniane rdzenie i konstrukcję snowboardów.
Triax z włókna szklanego był podstawowym elementem w deskach alpejskich firmy Burton, ale aby uzyskać odpowiednią przyczepność krawędzi i sztywność skrętną w deskach freestylowych, Dave Dodge i zespół ds. badań i rozwoju firmy Burton musieli opracować nowy układ „Lite Triax”. To lżejsze włókno szklane dawało mocny chwyt krawędzi, ale w ogólnym pakiecie było wystarczająco wyrozumiałe, aby się obracać i naciskać. Po stronie rdzenia Burton zerwał z ciężkimi, pokrytymi klejem okleinami szwajcarskimi i jako pierwszy zaczął stosować laminaty z lokalnie pozyskiwanego drewna osikowego (A-Core), a wkrótce potem rdzeń Aspen/Balsa SuperFly™, który obniżył wagę o ponad funt. W budownictwie nowe mieszanki ścian bocznych z ABS i TPU rozwiązały problemy z odwarstwianiem, podczas gdy produkcja mokrych laminatów została dopracowana, aby wyciąć nadmiar epoksydu i dodatkowo ułatwić jazdę.

Testowanie prototypów było równie krytyczne. W sierpniu 1994 roku John „JG” Gerndt i zawodnik Dave Downing udali się do Wanaki w Nowej Zelandii z 14 prototypami na pokładzie. Downing spędził dwa tygodnie, testując każdą deskę na trasach po puchu, przygotowanych trasach, trasach zjazdowych i bocznych, podczas gdy JG, który pauzował z powodu złamanej nogi, rejestrował każdy szczegół. „Przejście z serii Air na Custom było jak przejście ze zwykłej deski na model profesjonalny. Znacznie lżejsze, o wiele wyższego poziomu” – wspominał Downing.

Riderzy tacy jak Dave Downing i Joe Curtes szybko poparli prototypy, dążąc do stworzenia deski z wyższej półki, za którą mogliby się szczerze podpisać. Choć Custom początkowo był ewolucją starzejącej się linii Air, swoją tożsamość zyskał dopiero na późniejszym etapie, kiedy na wczesnej warstwie wierzchniej widniał napis „Custom Air”, który szybko skrócono do „Custom”. Nazwa się przyjęła, projekt zachwycił i tak narodziła się legenda.

Lżejsze, szybsze, mocniejsze i na stałe: Custom z końca lat 90.

Okres poprzedzający debiut Customa zimą 1995/1996 charakteryzował się przyspieszonym cyklem rozwoju, ale to nie zaszkodziło, wręcz przeciwnie. Custom odniósł natychmiastowy, spektakularny sukces. Paul wspominał: „Kiedy Custom trafił do sprzedaży detalicznej, sprzedaż poszybowała w górę”. Deska została natychmiast przyjęta z entuzjazmem, wypełniając lukę, na którą czekali zarówno riderzy, jak i sprzedawcy detaliczni.

Budując ten rozpęd, inżynierowie Burtona kontynuowali poszerzanie horyzontów w dziedzinie rdzeni. W 1998 roku oryginalny rdzeń AB8/SuperFly ewoluował w model SuperFly II, wprowadzony zarówno w deskach Pro Decks Burtona, jak i w Customie. Zastąpiono w nim więcej laminatów Aspen lżejszym balansem, co pozwoliło obniżyć wagę bez utraty wytrzymałości.

W tym czasie Custom nie był już deską wyłącznie dla Dave'a Downinga i Joe Curtesa. Jeździli na nim tacy zawodnicy jak Aleksi Vanninen, Jason Brown, Ryan Williams, Brad Scheuffele, Bryan Iguchi i Victoria Jealouse, co stanowi kolejny dowód na to, że udoskonalenia Burtona sprawdzają się na śniegu.

Dzięki takim udoskonaleniom, Custom szybko ugruntował swoją pozycję jako najbardziej wszechstronny i zorientowany na osiągi model w ofercie Burtona: lekki, wytrzymały i mocny.

Technologia trickle-down: zwyczaj w latach 2000.

Jeśli pierwsza dekada Custom była okresem przełomowym, lata 2000 przyniosły zmianę. Teraz, gdy Custom na stałe zagościł w ofercie jako sztandarowy model marki Burton, stał się on ostatecznym beneficjentem najbardziej ekskluzywnych innowacji firmy. Technologia, która zadebiutowała w eksperymentalnych lub ultra-wysokiej klasy modelach — deskach takich jak Vapor, Pro Decks czy FL Project — wkrótce znalazła swoje miejsce w Custom, przekształcając go w pokaz najlepszych pomysłów Burtona dopracowanych dla codziennych ridwrów.

Ten wzorzec rozpoczął się w 2000 roku z Engineered Grain Direction (EGD). Wprowadzony w FL Core, EGD obrócił słoje drewna o 90 stopni pod stopą, aby poprawić trzymanie krawędzi, trwałość i responsywność. Do początku lat 2000. zaczęto go integrować z systemem Custom, co dawało ridersom bardziej precyzyjne i kontrolowane wrażenia. Niedługo potem technologia Carbon I-Beam poszła tą samą drogą — najpierw pojawiła się na deskach FL Project, a następnie została włączona do Custom, aby dodać wzdłużny pop i sztywność przy jednoczesnym zachowaniu giętkości skrętnej dla płynniejszego skręcania.

W 2004 roku Burton postawił na wydajność, wprowadzając Custom X, sztywniejszą i bardziej agresywną deskę przeznaczoną dla snowbordzistów wymagających maksymalnej reakcji. Custom X stał się poligonem doświadczalnym dla nowych materiałów i układów, z których wiele powróciło do standardowego Custom. Do 2006 roku Custom świętował 10. rocznicę powstania, prezentując kolaż grafik nawiązujących do ikon, takich jak Downing i Curtes, jednocześnie wchłaniając najlepsze innowacje techniczne i inżynieryjne Burtona.

Rok 2007 przyniósł dwa kolejne kroki: konstrukcję Vaporskin, która zadebiutowała na desce snowboardowej Vapor, która przy zastosowaniu do Custom X pozwoliła na zmniejszenie wagi o pół funta; oraz dodanie spiekanego ślizgu WFO firmy Burton do Custom, co zwiększyło szybkość i trwałość. Rok później pojawił się Custom i Custom X Wide, rozszerzając rodzinę, aby pasowała do jeźdźców o różnych kształtach i rozmiarach.

Do końca lat 2000. Custom nie był już tylko jedną płytą, ale platformą. Pomiędzy Custom, Custom X i nowymi opcjami Wide, oferował coś dla prawie każdego i każdego stylu szlifowania, jednocześnie przenosząc innowacje materiałowe najwyższej klasy od Burton. Wzrosła również grafika i energia kulturowa, a snowbordziści tacy jak Heikki Sorsa, Mads Jonsson i Mason Aguirre popychali deskę na nowe tereny. W tym okresie Jonsson ustanowił wciąż niepobity rekord świata w największej odległości od podłoża podczas wykonywania triku – 187 stóp – na desce Custom, co było kolejnym momentem, który jeszcze bardziej ugruntował pozycję Custom w historii snowboardingu. 

Profile i poprawki wydajności: lata 2010.

Lata 2010. były dla Custom okresem dopracowywania i urozmaicania, pozwalając riderom na dopracowanie swojego doświadczenia, zachowując przy tym podstawowe cechy, które ustanowiły markę w 1996 roku.

W 2010 roku Burton wprowadził technologię Squeezebox, czyli strategiczne profilowanie rdzenia (strefy o zmiennej grubości), które zwiększało responsywność flexu pod stopami i stabilność między wiązaniami. Została ona dodana do modelu Custom. W tym samym roku pojawił się model Custom V-Rocker, a w 2011 roku Custom Flying V, łącząc rocker między i na zewnątrz butów z camberem pod stopami, co zapewniało precyzyjną kontrolę krawędzi, dodatkowy pop i mocne skręty. Te nowe profile, obok tradycyjnego camberu w modelu Custom, dały użytkownikom dodatkowe opcje w tej samej serii; cały wachlarz modeli Custom do wyboru.

W tych samych latach marka Custom również rozwijała się w nowych kierunkach. Deski Restricted Custom, wprowadzone na rynek w latach 2012-2014, oferowały limitowane serie grafik – koktajle, Muppety, a nawet pin-up w kostiumach kąpielowych – sprzedawane wyłącznie w sklepach z podstawowymi produktami. Deski te nigdy nie pojawiały się w regularnych katalogach Burtona, więc znalezienie i dodanie ich do kolekcji było osiągnięciem wymagającym odrobiny szczęścia. Na krótko pojawił się Custom Twin (prawdziwy twin, niekierunkowy), torując drogę dla tego, co później stało się Blossom. Młodzi riderzy mieli swoje własne deski Custom Smalls, a nawet Custom Splitboard, choć trudno jest znaleźć szczegółowe informacje na temat tego konkretnego modelu.

Kulturowo, Custom pozostał w centrum uwagi. A w 2016 roku, z okazji 20. rocznicy powstania modelu Custom, pojawiły się pokrowce na buty z kolekcji retro, które nawiązywały do jego rodowodu, przypominając wszystkim, że pomimo swojego wieku, Custom wciąż jest tak samo aktualny (i zajebisty) jak zawsze.

Wszystkie dorosłe: zwyczaj w latach 2020.

Jeśli lata 2020 pokazały nam cokolwiek, to to, że wytrwałość nie oznacza bezruchu. Podczas gdy wymiary Custom pozostały niezmienione, firma Burton kontynuowała udoskonalanie materiałów i produkcji z myślą o przyszłości. Od 2018 roku deska posiada zaokrąglone końcówki, ale pod tą subtelną zmianą DNA pozostaje nienaruszone; ten sam profil, te same długości, ten sam styl jazdy.

W tym czasie zrównoważony rozwój odgrywał coraz ważniejszą rolę również dla firmy Burton. W snowboardach przejawia się to w postaci rdzeni z drewna certyfikowanego przez FSC, żywicy Super Sap i innych celowo wybranych materiałów. Oczywiście, te zmiany zostały uwzględnione w procedurze, dostosowując ją do szerszej misji firmy Burton, która polega na zmniejszeniu wpływu naszej działalności na środowisko bez obniżania wydajności.

Na śniegu Custom okazał się tak konkurencyjny jak zawsze. Podczas X-Games 2023 Ayumu Hirano wykonał pierwszy na świecie w zawodach trik triple cork na desce Custom, zapisując się na stałe w historii halfpipe'a. W 2021 roku Mikkel Bang wygrał zawody Natural Selection Alaska na desce Custom, co pokazuje, że nawet w najbardziej progresywnych zawodach freeride'owych na świecie, ta trzydziestoletnia deska nadal się sprawdza.

Rok 2025 oznacza trzydziestą rocznicę powstania Custom, nawiązując do jego przeszłości. Projekt Custom Custom autorstwa Bena Fergusona podkreśla ponadczasową wszechstronność deski, jednocześnie oddając hołd pierwotnym korzeniom projektowym, takim jak Pegasus, podobnie jak pierwszy Custom z 1995 roku. Jak jeszcze ta ikona zostanie zinterpretowana w przyszłości? Czas pokaże.

Po trzech dekadach ewoluuje, pozostając dokładnie tym, czym zawsze miała być: najbardziej wszechstronnym snowboardem, jaki kiedykolwiek powstał.

Kończąc pełen cykl: rok 2025 

Przyjrzawszy się minionym trzem dekadom, można zauważyć, że wiele się zmieniło – materiały, metody konstrukcyjne i grafika – ale Custom zachował swój oryginalny kształt i uniwersalne zastosowanie. Deska, na której jeździsz dzisiaj, jest w zasadzie tą samą deską, na której jeździłeś zimą 95/96. To niesamowite, że twórcy oryginału trafili w dziesiątkę i nie było potrzeby wprowadzania żadnych fundamentalnych zmian. Jak ujął to Dave Downing: „Matematyka tej deski jest dokładnie taka sama, jak była... kształt nie zmienił się od 30 lat”.

Zmieniły się innowacje, które rozpoczęły się od Custom w '96 — lżejsze rdzenie, nowe warstwy szkła, ściany boczne, podstawy — które podniosły poprzeczkę. To dziedzictwo Custom. To deska, która nie tylko ukształtowała linię Burton, ale pomogła ukształtować sam snowboarding.